1972

Ziggy Stardust ve glam sahnesi

David Bowie, Ziggy karakterini şarkı, kostüm, röportaj ve sahne davranışıyla bütün bir medya anlatısına dönüştürdü. Roxy Music ilk albümünde eski Hollywood zarafeti ile synthesizer gürültüsünü birleştirdi; Mott the Hoople “All the Young Dudes”, Slade ve T. Rex hitleri Britanya gençlik televizyonunu ele geçirdi. Glam tek bir müzik türünden çok görünürlük, cinsiyet oyunu ve yapaylık estetiğiydi.

Exile on Main St. ve köklerin karanlık yüzü

Rolling Stones’ın Fransa’daki dağınık kayıtları ve Los Angeles son çalışmaları Exile on Main St.’i yarattı. Blues, country, gospel ve rock ’n’ roll tek tek sergilenmek yerine yoğun, kirli bir ses duvarında birbirine karıştı. Neil Young Harvest ile country-folk sadeliğinde büyük başarı kazanırken Eagles ilk albümle Kaliforniya country rock’ının parlak tarafını temsil etti.

Super Fly, funk ve şehir anlatısı

Curtis Mayfield’ın Super Fly film müziği, uyuşturucu satıcısının sinemadaki cazibesini daha eleştirel şarkılarla dengeledi. Stevie Wonder Music of My Mind ve Talking Book ile yaratıcı kontrol, synthesizer ve kişisel albüm dönemini hızlandırdı. War, The O’Jays ve Bill Withers şehir, aile ve siyasal gerçekliği farklı soul dilleriyle anlattı.

Reggae beyazperdeye çıkıyor

Jimmy Cliff’in başrolünde olduğu The Harder They Come filmi ve soundtrack’i Jamaika müziğini uluslararası izleyiciye sosyal bağlamıyla tanıttı. “Many Rivers to Cross” ve başlık şarkısı yoksulluk, endüstri ve direnç hikâyesini taşıdı. Reggae’nin küreselleşmesi yalnız ritim aktarımı değil, Jamaika’daki sınıf ve sömürge sonrası kimliğin görünür olmasıydı.

Hard rock ve progressive genişliyor

Deep Purple Machine Head ile riff, org ve sahne virtüözlüğünü kristalleştirdi. Yes Close to the Edge, uzun progressive formun simgesi oldu; Genesis Foxtrot içinde “Supper’s Ready” ile İngiliz teatral rock’ının kapsamını büyüttü. Black Sabbath Vol. 4 ağır sesin yanına piyano ve stüdyo deneyi ekledi.

Kadın sesleri ve yeni anlatılar

Aretha Franklin’in Amazing Grace konser kaydı gospel köklerine görkemli dönüş oldu. Dolly Parton “Jolene”e giden bestecilik dönemini güçlendiriyor, Roberta Flack’in sakin yorumculuğu listelerde yükseliyordu. Kadın sanatçıların albüm, sahne ve yapım üzerindeki otoritesi artsa da endüstrinin cinsiyetçi tanıtım dili sürüyordu.

Albüm, single ve radyo birlikte nasıl çalıştı?

1972 yılında albüm, sanatçı kimliğinin büyük anlatı alanıydı; single ise bu anlatının radyo, jukebox, televizyon ve kulüp üzerinden hızla dolaşan yüzüydü. David Bowie, The Rolling Stones, Curtis Mayfield, Stevie Wonder gibi birbirinden farklı isimlerin aynı yıl içinde öne çıkması, tek bir “yılın sesi” fikrinin yanıltıcı olduğunu gösterir. Büyük plak şirketleri albüm odaklı rock’a yatırım yaparken soul, country, reggae ve dans müziği single pazarında güçlü kalıyor; bazı kayıtlar ise iki alanı birden yönetiyordu.

Liste sıralamaları dönemin görünürlüğünü anlamak için değerlidir; fakat küçük kulüplerde, yerel radyolarda veya göçmen topluluklarında gelişen her yenilik hemen listeye yansımaz. Bu yüzden Oldies Radyo kronolojisi yalnız bir numaraları sıralamaz. Bir kaydın yeni bir stüdyo tekniği kurması, bağımsız üretim modelini güçlendirmesi, daha sonra büyüyecek bir sahnenin ilk işaretini vermesi veya dinleyici kimliğini değiştirmesi de aynı ölçüde önemlidir.

ABD, Britanya, Avrupa ve dünya arasında dolaşan sesler

ABD’de FM radyo, arena turneleri, soul ve singer-songwriter albümleri büyürken Britanya’da hard rock, progressive, glam, punk ve art rock birbirini izleyen düz bir sıra hâlinde değil, üst üste gelişti. Avrupa kıtasında Eurovision ve yerel dilde pop sürerken Almanya ve Fransa merkezli elektronik üretim yeni bir modernlik kurdu. Jamaika’daki reggae ve dub, Lagos’taki Afrobeat, Latin diasporasındaki salsa ile Brezilya’nın MPB geleneği on yılı Anglo-Amerikan merkezden çok daha geniş yaptı.

1972 seçkisindeki Lou Reed, Jimmy Cliff, The O’Jays, Dolly Parton gibi kayıtlar bu dolaşımın farklı yönlerini duymak için birlikte düşünülmelidir. Bir ritim kalıbı kıtalar arasında taşınırken aynı kalmaz; yerel stüdyo, dil, dans kültürü ve siyasal deneyim içinde yeniden biçimlenir. Bu nedenle “etki” yalnız bir merkezden çevreye doğru gitmez. 1970’lerin popüler müziği, Kingston basının Londra punk’ına, Düsseldorf elektroniğinin New York hip-hop’una veya Philadelphia orkestrasyonunun Avrupa disco’suna ulaşabildiği çok yönlü bir ağdır.

Stüdyo, konser ve dinleme teknolojisi

Çok kanallı kayıt, analog synthesizer, efekt pedalı, daha güçlü konser sistemleri ve giderek ayrıntılanan miks teknikleri müziğin yalnız nasıl kaydedildiğini değil, nasıl bestelendiğini de değiştirdi. Bazı gruplar sahnede birlikte çalma hissini korurken bazı yapımcılar parçayı bant montajı ve overdub ile stüdyoda yeniden kurdu. Aynı on yılda büyük arena gösterisi, küçük punk kulübü, disco DJ kabini ve evde kulaklıkla albüm dinleme birbirinden farklı müzik deneyimleri yarattı.

Teknoloji kendiliğinden ilerleme anlamına gelmez. Pahalı stüdyo büyük şirketlerin gücünü artırabilirken daha ucuz kayıt yolları bağımsız sahneleri canlandırdı. 12 inç single DJ’e daha uzun ve güçlü bas sağlayarak dans pistini yaratıcı bir merkez yaptı; dub miksleri var olan kaydı yeni esere dönüştürdü. On yılın sonunda taşınabilir kasetçalar ve kişisel dinleme fikri, 1980’lerde müziğin gündelik hayattaki yerini yeniden değiştirecek eşiğe ulaştı.

1972 neden yalnız nostalji değildir?

Bu yılın kalıcı kayıtlarını yalnız tanıdık nakaratlar veya dönem kıyafetleri üzerinden hatırlamak, müziğin ortaya çıktığı ekonomik ve toplumsal koşulları siler. Petrol krizi, işsizlik, kent dönüşümü, ırk ve cinsiyet eşitliği mücadeleleri, savaş sonrası hayal kırıklığı ve yeni göç ağları sanatçıların konu seçimini olduğu kadar konser mekânlarını ve dinleyici topluluklarını da etkiledi. Eğlence ile eleştiri birbirinin karşıtı değildi; çoğu zaman en dans edilebilir şarkı, kimlik ve özgürleşme için en güçlü ortak alanı kurdu.

1972 dosyasının amacı kesin bir “en iyi şarkılar” hükmü vermek değildir. Buradaki on iki kayıt, yılın türlerini, coğrafyalarını ve yaratıcı kırılmalarını birlikte duyurmak için seçildi. Ayrı sanatçı ve tür dosyalarına geçildiğinde aynı kayıtların başka bağlamları açılır: bir bas çizgisi hip-hop’a, bir synthesizer dizisi techno’ya, bir punk single’ı bağımsız plak kültürüne, bir soul albümü ise sanatçı kontrolü mücadelesine bağlanabilir.