1971

What’s Going On: soul albümünün yeni otoritesi

Marvin Gaye, Vietnam’dan dönen kardeşinin deneyimleri, polis şiddeti, çevre ve kent yoksulluğunu bir şarkı döngüsünde birleştirdi. Motown’ın single merkezli sistemine rağmen albümün yaratıcı kontrolünü savundu. Funk Brothers’ın ritmi, yaylılar, saksofon ve Gaye’in üst üste binen vokalleri; protestoyu öfkeli slogan yerine şefkatli, ruhani ve bütünlüklü bir anlatıya dönüştürdü.

Tapestry, Blue ve kişisel açıklık

Carole King’in Tapestry’si ev içi samimiyet ile olağanüstü pop yazarlığını buluşturdu. Joni Mitchell Blue’da ilişki, özgürlük ve kırılganlığı neredeyse korumasız bir açıklıkla anlattı. James Taylor, Cat Stevens ve Leonard Cohen gibi isimlerin albümleri, erkeklik, yalnızlık ve ruhsal arayışın da daha açık yazılabileceğini gösterdi. Singer-songwriter artık yan tür değil albüm çağının merkezlerinden biriydi.

Rock’ın büyük yapıları

Led Zeppelin’in isimsiz dördüncü albümü akustik folk ile ağır riffi “Stairway to Heaven” çevresinde dengeledi. The Who, çöken Lifehouse projesinden Who’s Next gibi yoğun bir albüm çıkardı ve synthesizer dizilerini rock ritmine bağladı. The Rolling Stones Sticky Fingers ile kendi plak şirketi dönemine girerken Mick Taylor’lı gitar dokusunu country, blues ve soul ile genişletti.

Glam ve art rock eşiği

David Bowie Hunky Dory’de pop melodisi, kabare ve kültürel portreleri birleştirdi. T. Rex’in Electric Warrior albümü gitar riffi, cinsellik ve televizyon görünümüyle glam rock’ın kitlesel patlamasını hızlandırdı. Alice Cooper “I’m Eighteen” ile ergenlik belirsizliğini teatral hard rock’a taşıdı. Rock kimliği artık yalnız ses değil kostüm, kapak ve sahne karakteriyle birlikte kuruluyordu.

Bangladesh konseri ve rock’ın yardım modeli

George Harrison ile Ravi Shankar’ın Madison Square Garden’da düzenlediği Concert for Bangladesh, büyük yıldızların insani kriz için ortak sahnede buluştuğu ilk büyük ölçekli rock yardım etkinliklerinden biri oldu. Fon yönetimi ve vergi sorunları modelin güçlüklerini gösterse de konser, sonraki Live Aid kuşağına açık bir öncül oluşturdu.

Funk, reggae ve dünya bağlantıları

Sly and the Family Stone There’s a Riot Goin’ On’da 1960’ların iyimserliğini puslu ritim makinesi ve içe kapanmış funk ile tersine çevirdi. Al Green’in Memphis kayıtları mahrem soul’un yeni standardını kurdu. Jamaika’da dub miksinin yükselişi, Lagos’ta Fela Kuti’nin uzun Afrobeat yapıları ve Brezilya’da sürgün sonrası MPB üretimi, 1971’in Anglo-Amerikan merkezden çok daha geniş olduğunu gösterir.

Albüm, single ve radyo birlikte nasıl çalıştı?

1971 yılında albüm, sanatçı kimliğinin büyük anlatı alanıydı; single ise bu anlatının radyo, jukebox, televizyon ve kulüp üzerinden hızla dolaşan yüzüydü. Marvin Gaye, Carole King, Joni Mitchell, Led Zeppelin gibi birbirinden farklı isimlerin aynı yıl içinde öne çıkması, tek bir “yılın sesi” fikrinin yanıltıcı olduğunu gösterir. Büyük plak şirketleri albüm odaklı rock’a yatırım yaparken soul, country, reggae ve dans müziği single pazarında güçlü kalıyor; bazı kayıtlar ise iki alanı birden yönetiyordu.

Liste sıralamaları dönemin görünürlüğünü anlamak için değerlidir; fakat küçük kulüplerde, yerel radyolarda veya göçmen topluluklarında gelişen her yenilik hemen listeye yansımaz. Bu yüzden Oldies Radyo kronolojisi yalnız bir numaraları sıralamaz. Bir kaydın yeni bir stüdyo tekniği kurması, bağımsız üretim modelini güçlendirmesi, daha sonra büyüyecek bir sahnenin ilk işaretini vermesi veya dinleyici kimliğini değiştirmesi de aynı ölçüde önemlidir.

ABD, Britanya, Avrupa ve dünya arasında dolaşan sesler

ABD’de FM radyo, arena turneleri, soul ve singer-songwriter albümleri büyürken Britanya’da hard rock, progressive, glam, punk ve art rock birbirini izleyen düz bir sıra hâlinde değil, üst üste gelişti. Avrupa kıtasında Eurovision ve yerel dilde pop sürerken Almanya ve Fransa merkezli elektronik üretim yeni bir modernlik kurdu. Jamaika’daki reggae ve dub, Lagos’taki Afrobeat, Latin diasporasındaki salsa ile Brezilya’nın MPB geleneği on yılı Anglo-Amerikan merkezden çok daha geniş yaptı.

1971 seçkisindeki David Bowie, T. Rex, John Lennon, The Doors gibi kayıtlar bu dolaşımın farklı yönlerini duymak için birlikte düşünülmelidir. Bir ritim kalıbı kıtalar arasında taşınırken aynı kalmaz; yerel stüdyo, dil, dans kültürü ve siyasal deneyim içinde yeniden biçimlenir. Bu nedenle “etki” yalnız bir merkezden çevreye doğru gitmez. 1970’lerin popüler müziği, Kingston basının Londra punk’ına, Düsseldorf elektroniğinin New York hip-hop’una veya Philadelphia orkestrasyonunun Avrupa disco’suna ulaşabildiği çok yönlü bir ağdır.

Stüdyo, konser ve dinleme teknolojisi

Çok kanallı kayıt, analog synthesizer, efekt pedalı, daha güçlü konser sistemleri ve giderek ayrıntılanan miks teknikleri müziğin yalnız nasıl kaydedildiğini değil, nasıl bestelendiğini de değiştirdi. Bazı gruplar sahnede birlikte çalma hissini korurken bazı yapımcılar parçayı bant montajı ve overdub ile stüdyoda yeniden kurdu. Aynı on yılda büyük arena gösterisi, küçük punk kulübü, disco DJ kabini ve evde kulaklıkla albüm dinleme birbirinden farklı müzik deneyimleri yarattı.

Teknoloji kendiliğinden ilerleme anlamına gelmez. Pahalı stüdyo büyük şirketlerin gücünü artırabilirken daha ucuz kayıt yolları bağımsız sahneleri canlandırdı. 12 inç single DJ’e daha uzun ve güçlü bas sağlayarak dans pistini yaratıcı bir merkez yaptı; dub miksleri var olan kaydı yeni esere dönüştürdü. On yılın sonunda taşınabilir kasetçalar ve kişisel dinleme fikri, 1980’lerde müziğin gündelik hayattaki yerini yeniden değiştirecek eşiğe ulaştı.

1971 neden yalnız nostalji değildir?

Bu yılın kalıcı kayıtlarını yalnız tanıdık nakaratlar veya dönem kıyafetleri üzerinden hatırlamak, müziğin ortaya çıktığı ekonomik ve toplumsal koşulları siler. Petrol krizi, işsizlik, kent dönüşümü, ırk ve cinsiyet eşitliği mücadeleleri, savaş sonrası hayal kırıklığı ve yeni göç ağları sanatçıların konu seçimini olduğu kadar konser mekânlarını ve dinleyici topluluklarını da etkiledi. Eğlence ile eleştiri birbirinin karşıtı değildi; çoğu zaman en dans edilebilir şarkı, kimlik ve özgürleşme için en güçlü ortak alanı kurdu.

1971 dosyasının amacı kesin bir “en iyi şarkılar” hükmü vermek değildir. Buradaki on iki kayıt, yılın türlerini, coğrafyalarını ve yaratıcı kırılmalarını birlikte duyurmak için seçildi. Ayrı sanatçı ve tür dosyalarına geçildiğinde aynı kayıtların başka bağlamları açılır: bir bas çizgisi hip-hop’a, bir synthesizer dizisi techno’ya, bir punk single’ı bağımsız plak kültürüne, bir soul albümü ise sanatçı kontrolü mücadelesine bağlanabilir.