1970

Beatles sonrası yeni başlangıçlar

Paul McCartney’nin nisan ayında ilk solo albümünü yayımlaması ve grubun ortaklığını bitirmek için açtığı dava, Beatles çağının kapandığını görünür kıldı. Aynı yıl George Harrison All Things Must Pass ile birikmiş bestelerini üç plağa yaydı; John Lennon Plastic Ono Band’de çocukluk travması ve şöhretin yükünü yalın bir grupla anlattı. Dağılma yalnız bir grubun sonu değil, dört ayrı kariyer ve yeni bir 1970’ler endüstrisinin başlangıcıydı.

Heavy metal adı belirginleşiyor

Black Sabbath’ın ilk albümü ve Paranoid, blues rock içindeki ağırlığı karanlık bir dünya görüşüyle birleştirdi. Led Zeppelin III akustik ve ağır tarafları yan yana taşıdı; Deep Purple In Rock, gitar ile Hammond orgunu yüksek hacimli bir mücadeleye çevirdi. 1970’te sert rock tek bir ses değildi: Sabbath sanayi kenti kaygısını, Zeppelin folk ve blues genişliğini, Deep Purple ise virtüöz sahne enerjisini temsil ediyordu.

Şarkı yazarı dinleyiciye yaklaşıyor

Simon & Garfunkel’in Bridge Over Troubled Water albümü büyük bir veda olurken James Taylor Sweet Baby James, Cat Stevens Tea for the Tillerman ve Elton John’un kendi adını taşıyan albümü daha kişisel bir dinleme alanı kurdu. Joni Mitchell Ladies of the Canyon’da Laurel Canyon çevresini ve kadın deneyimini yazdı. Akustik çalgılar geri planda kalmış bir nostalji değil; büyük stadyum sesine karşı modern bir yakınlık biçimiydi.

Soul, funk ve siyah albüm sanatı

Curtis Mayfield’ın solo albümü bağımsız yapım, toplumsal söz ve zarif orkestrasyonu birleştirdi. Sly and the Family Stone’un karanlıklaşan funk’ı, James Brown’ın ritmik ekonomisi ve Isaac Hayes’in uzun düzenlemeleri soul single’ının sınırlarını büyütüyordu. Marvin Gaye’in Motown yönetimiyle mücadele ederek hazırladığı What’s Going On henüz yayımlanmamıştı; fakat 1970’in siyasal ve endüstriyel gerilimi bu dönüşün zeminini kurdu.

Konser, festival ve kayıp

Jimi Hendrix ile Janis Joplin’in haftalar arayla ölmesi, 1960’ların karşı kültür kuşağı üzerinde ağır bir kapanış etkisi yarattı. Isle of Wight gibi dev festivaller büyürken organizasyon, ücretsiz müzik ideali ve ticari gerçeklik çatıştı. Elvis’in Las Vegas ve turne performansları That’s the Way It Is ile belgelenerek önceki rock kuşağının yeni konser ekonomisinde hâlâ merkezde olabileceğini gösterdi.

Dünya sahnesi ve teknoloji

Fela Kuti’nin Afrika ’70 çevresi Lagos’ta Afrobeat’i sertleştiriyor, Jamaika’da reggae yapımcıları bas ve stüdyo efektini geliştiriyor, Avrupa’da erken elektronik ve Krautrock toplulukları Anglo-Amerikan kalıplarından bağımsız yollar arıyordu. Çok kanallı kayıt ve taşınabilir synthesizer’lar henüz pahalıydı; ancak stüdyo giderek müzisyen kadar belirleyici bir besteciye dönüşüyordu.

Albüm, single ve radyo birlikte nasıl çalıştı?

1970 yılında albüm, sanatçı kimliğinin büyük anlatı alanıydı; single ise bu anlatının radyo, jukebox, televizyon ve kulüp üzerinden hızla dolaşan yüzüydü. Black Sabbath, George Harrison, Simon & Garfunkel, James Taylor gibi birbirinden farklı isimlerin aynı yıl içinde öne çıkması, tek bir “yılın sesi” fikrinin yanıltıcı olduğunu gösterir. Büyük plak şirketleri albüm odaklı rock’a yatırım yaparken soul, country, reggae ve dans müziği single pazarında güçlü kalıyor; bazı kayıtlar ise iki alanı birden yönetiyordu.

Liste sıralamaları dönemin görünürlüğünü anlamak için değerlidir; fakat küçük kulüplerde, yerel radyolarda veya göçmen topluluklarında gelişen her yenilik hemen listeye yansımaz. Bu yüzden Oldies Radyo kronolojisi yalnız bir numaraları sıralamaz. Bir kaydın yeni bir stüdyo tekniği kurması, bağımsız üretim modelini güçlendirmesi, daha sonra büyüyecek bir sahnenin ilk işaretini vermesi veya dinleyici kimliğini değiştirmesi de aynı ölçüde önemlidir.

ABD, Britanya, Avrupa ve dünya arasında dolaşan sesler

ABD’de FM radyo, arena turneleri, soul ve singer-songwriter albümleri büyürken Britanya’da hard rock, progressive, glam, punk ve art rock birbirini izleyen düz bir sıra hâlinde değil, üst üste gelişti. Avrupa kıtasında Eurovision ve yerel dilde pop sürerken Almanya ve Fransa merkezli elektronik üretim yeni bir modernlik kurdu. Jamaika’daki reggae ve dub, Lagos’taki Afrobeat, Latin diasporasındaki salsa ile Brezilya’nın MPB geleneği on yılı Anglo-Amerikan merkezden çok daha geniş yaptı.

1970 seçkisindeki Deep Purple, Elvis Presley, The Kinks, Santana gibi kayıtlar bu dolaşımın farklı yönlerini duymak için birlikte düşünülmelidir. Bir ritim kalıbı kıtalar arasında taşınırken aynı kalmaz; yerel stüdyo, dil, dans kültürü ve siyasal deneyim içinde yeniden biçimlenir. Bu nedenle “etki” yalnız bir merkezden çevreye doğru gitmez. 1970’lerin popüler müziği, Kingston basının Londra punk’ına, Düsseldorf elektroniğinin New York hip-hop’una veya Philadelphia orkestrasyonunun Avrupa disco’suna ulaşabildiği çok yönlü bir ağdır.

Stüdyo, konser ve dinleme teknolojisi

Çok kanallı kayıt, analog synthesizer, efekt pedalı, daha güçlü konser sistemleri ve giderek ayrıntılanan miks teknikleri müziğin yalnız nasıl kaydedildiğini değil, nasıl bestelendiğini de değiştirdi. Bazı gruplar sahnede birlikte çalma hissini korurken bazı yapımcılar parçayı bant montajı ve overdub ile stüdyoda yeniden kurdu. Aynı on yılda büyük arena gösterisi, küçük punk kulübü, disco DJ kabini ve evde kulaklıkla albüm dinleme birbirinden farklı müzik deneyimleri yarattı.

Teknoloji kendiliğinden ilerleme anlamına gelmez. Pahalı stüdyo büyük şirketlerin gücünü artırabilirken daha ucuz kayıt yolları bağımsız sahneleri canlandırdı. 12 inç single DJ’e daha uzun ve güçlü bas sağlayarak dans pistini yaratıcı bir merkez yaptı; dub miksleri var olan kaydı yeni esere dönüştürdü. On yılın sonunda taşınabilir kasetçalar ve kişisel dinleme fikri, 1980’lerde müziğin gündelik hayattaki yerini yeniden değiştirecek eşiğe ulaştı.

1970 neden yalnız nostalji değildir?

Bu yılın kalıcı kayıtlarını yalnız tanıdık nakaratlar veya dönem kıyafetleri üzerinden hatırlamak, müziğin ortaya çıktığı ekonomik ve toplumsal koşulları siler. Petrol krizi, işsizlik, kent dönüşümü, ırk ve cinsiyet eşitliği mücadeleleri, savaş sonrası hayal kırıklığı ve yeni göç ağları sanatçıların konu seçimini olduğu kadar konser mekânlarını ve dinleyici topluluklarını da etkiledi. Eğlence ile eleştiri birbirinin karşıtı değildi; çoğu zaman en dans edilebilir şarkı, kimlik ve özgürleşme için en güçlü ortak alanı kurdu.

1970 dosyasının amacı kesin bir “en iyi şarkılar” hükmü vermek değildir. Buradaki on iki kayıt, yılın türlerini, coğrafyalarını ve yaratıcı kırılmalarını birlikte duyurmak için seçildi. Ayrı sanatçı ve tür dosyalarına geçildiğinde aynı kayıtların başka bağlamları açılır: bir bas çizgisi hip-hop’a, bir synthesizer dizisi techno’ya, bir punk single’ı bağımsız plak kültürüne, bir soul albümü ise sanatçı kontrolü mücadelesine bağlanabilir.