3 Şubat: “The Day the Music Died”
Buddy Holly, Ritchie Valens ve J.P. “The Big Bopper” Richardson, Winter Dance Party turnesi sırasında Iowa’dan havalanan küçük uçağın düşmesiyle hayatını kaybetti. Üç genç sanatçının aynı kazada ölümü, rock ’n’ roll’un hızla büyüyen turne ekonomisinin zorlu koşullarını görünür kıldı. Don McLean yıllar sonra olayı “the day the music died” ifadesiyle popüler hafızaya yerleştirecekti.
Kaza müziğin gerçekten öldüğü anlamına gelmedi; fakat Buddy Holly gibi kendi şarkısını yazan, stüdyo fikri geliştiren ve grup modeli kuran bir sanatçının 22 yaşında kaybı büyük bir yarım kalmışlık yarattı. Ritchie Valens’in Latin rock için açtığı yol ve Big Bopper’ın radyo kişiliği de ilk kuşağın farklı yönlerini temsil ediyordu.
Ray Charles “What’d I Say” ile yeni on yılın kapısını açtı
“What’d I Say”, Ray Charles’ın konser sırasında doğaçlama olarak geliştirdiği çağrı-cevap bölümünden doğdu. Elektrikli piyano riffi, gospel kökenli vokal yanıtları ve açık cinsel gerilimi, şarkıyı hem dans pistinin hem soul tarihinin dönüm noktasına çevirdi. Atlantic kaydı uzun süresi nedeniyle iki parçaya bölünerek single olarak yayımlandı.
Charles’ın yaptığı, gospel’i yalnızca R&B’ye “eklemek” değildi. Dini müziğin yoğun duygusunu, jazz armonisini, blues anlatısını ve pop düzenini kendi kişiliğinde birleştirdi. 1960’larda country repertuvarına yönelerek tür sınırlarını daha da zorlayacaktı. “What’d I Say”, 1950’lerin köklerinin 1960’ların soul dünyasına dönüşümünü simgeler.
1959 yılının sanatçıları
Yılın kayıtlarını yaratan farklı sesleri ve sahneleri bir arada gösteren görsel seçki. Fotoğraf kredi satırları gerçek kaynak ve lisans bilgisini gösterir; karelerin çekim tarihi albüm yılıyla aynı olmak zorunda değildir.
The Drifters ve stüdyo popunun yeni ölçeği
Ben E. King’in baş vokalinde kaydedilen “There Goes My Baby”, yaylılar, Latin etkili ritim ve yoğun prodüksiyonuyla R&B single’ının ses alanını genişletti. Jerry Leiber ve Mike Stoller’ın prodüksiyonu ilk dinleyişte Atlantic yöneticilerine alışılmadık gelmişti; fakat başarı, vokal grubunun yalnızca birkaç mikrofon çevresinde kaydedilen sade armoni olmak zorunda olmadığını gösterdi.
Bu yaklaşım, Brill Building şarkı yazarları, girl group prodüksiyonu ve Phil Spector’ın “Wall of Sound” estetiğine giden yolu hazırladı. Şarkı yazarı, aranjör, stüdyo müzisyeni ve prodüktörün birlikte kurduğu kayıt dünyası 1960’ların pop merkezlerinden biri olacaktı.
Sam Cooke ve soul şarkıcısının yeni kimliği
Sam Cooke, gospel grubu The Soul Stirrers’daki olağanüstü başarısından sonra seküler kariyerini büyütüyordu. “Only Sixteen” ve “Everybody Likes to Cha Cha Cha” gibi kayıtlar, sıcak ve konuşur gibi vokalinin pop pazarıyla ne kadar doğal bağ kurduğunu gösterdi. Cooke yalnızca yorumcu değil, şarkı yazarı ve iş insanı olarak daha fazla kontrol arayan yeni siyah sanatçı modelini temsil etti.
Onun zarif pop başarısı, gospel köklerinin kaybolduğu anlamına gelmiyordu. Cümleleme, melisma ve duygusal doğrudanlık aynı kaynaktan geliyordu. 1960’larda “A Change Is Gonna Come”a uzanacak sanatsal ve toplumsal gelişimin temeli 1959’da açıkça görülüyordu.
Doo-wop, teen pop ve dans enerjisi
Dion and the Belmonts’un “A Teenager in Love”ı, şehirli doo-wop armonisini gençlik kaygısıyla birleştirdi. The Isley Brothers’ın “Shout”u ise gospel çağrı-cevap yapısını uzun, katılımcı bir dans kaydına dönüştürdü. Bobby Darin’in “Mack the Knife” başarısı, rock kuşağından gelen bir yıldızın swing ve yetişkin pop repertuvarında da etkili olabileceğini gösterdi.
1959’un listeleri ilk rock, doo-wop, soul, traditional pop, novelty ve country kayıtlarının birlikte var olduğunu gösterir. Endüstrinin tek bir stile yöneldiği anlatısı gerçeği yansıtmaz. Tam tersine, sonraki on yılın tür çoğalması bu çeşitlilikten doğdu.
1959 çevresinde müzik ve gündelik hayat
Müzik yalnız kayıtlardan ibaret değildi; mekânlar, teknoloji, moda ve dinleme biçimleri de dönemin sesini şekillendirdi.
Payola soruşturmaları ve radyo gücünün krizi
Radyo DJ’lerinin kayıt karşılığında gizli ödeme aldığına ilişkin payola soruşturmaları 1959’da büyüdü. Alan Freed’in kariyeri ağır biçimde zarar görürken Dick Clark, çıkar ilişkilerini yeniden düzenleyerek daha kurumsal medya figürü olarak konumunu korudu. Skandal, radyonun gençlik pazarındaki muazzam ekonomik gücünü kamuoyuna gösterdi.
Soruşturmalar bağımsız şirketlerin radyoya erişimini zorlaştırdı ve program kararlarının daha merkezî kontrol edilmesine katkı sağladı. Top 40 formatı güçlü biçimde devam etti; fakat “özgür DJ” dönemi daraldı. Bu değişim, 1960’ların plak şirketi ve radyo ilişkisini daha profesyonel ama daha kurumsal hâle getirdi.
Britanya’da Cliff Richard, Shadows ve yaklaşan grup devrimi
Cliff Richard’ın başarıları ve The Shadows’un enstrümantal sound’u, Britanya rock sahnesinin yerel kimliğini güçlendirdi. Liverpool’da The Quarrymen, kadro ve repertuvar değişimleriyle profesyonel grup olma yolunda ilerliyordu. Chuck Berry, Buddy Holly, Everly Brothers, Little Richard ve Amerikan R&B plakları genç İngiliz gruplarının ortak eğitim materyaliydi.
1959’da kimse birkaç yıl sonra Beatles’ın dünya listelerini değiştireceğini bilmiyordu. Fakat altyapı hazırdı: skiffle gençlere enstrüman öğretmiş, rock ’n’ roll repertuvar vermiş, kulüpler sahne imkânı sağlamış ve single listesi ortak hedef yaratmıştı. British Invasion’ın kökleri 1950’lerin sonundaki bu yoğun grup kültüründedir.
Brill Building ve profesyonel gençlik popu hazırlanıyor
New York’taki profesyonel şarkı yazarlığı sistemi, genç dinleyicinin dilini giderek daha bilinçli biçimde incelemeye başladı. Neil Sedaka, Carole King–Gerry Goffin, Barry Mann–Cynthia Weil ve başka yazar ekipleri 1959’dan 1960’ların başına uzanan dönemde artist, prodüktör ve yayıncı arasında yeni bir fabrika modeli kuracaktı. Bu sistem samimi gençlik duygusunu küçümsemeden, son derece disiplinli beste ve düzenlemeyle paketledi.
İlk rock kuşağının kendi bestesini söyleyen figürü ortadan kalkmadı; buna paralel olarak profesyonel songwriter ve prodüktörün gücü büyüdü. Girl group kayıtları, teen pop ve soul bu modelden beslenecekti. 1959 böylece hem Buddy Holly’nin bağımsız grup-yazar idealini hem de Brill Building’in uzmanlaşmış pop üretimini 1960’lara devreden çift yönlü bir miras bıraktı.
Country ve pop arasında Nashville’in yeni dengesi
1959’da Nashville Sound, honky-tonk’un sert çelik gitar ve fiddle ağırlığını daha yumuşak vokal koroları, yaylılar ve pop düzenlemeleriyle dengelemeye başladı. Jim Reeves, Eddy Arnold ve genç Patsy Cline çevresinde şekillenen bu yaklaşım country’yi yetişkin pop pazarına yaklaştırdı. Buna karşılık Johnny Cash gibi isimler daha yalın ve anlatı merkezli çizgiyi koruyordu.
Bu iki yön 1960’larda country’nin hem countrypolitan hem Bakersfield gibi farklı kollara ayrılmasına zemin hazırladı. Rock ’n’ roll’un ilk dalgası sarsılırken country müziği kendi modernleşme tartışmasını yaşıyor; stüdyo düzeni, crossover hedefi ve sanatçı kimliği arasındaki denge yeniden kuruluyordu.
1959’un mirası: son değil, aktarım yılı
Buddy Holly ve Ritchie Valens’in ölümü, Elvis’in hâlâ askerde oluşu, Little Richard’ın dini yönelimi ve Jerry Lee Lewis’in skandalı ilk rock kuşağının dağıldığı hissini yarattı. Ancak “What’d I Say”, “There Goes My Baby”, “Shout” ve Sam Cooke’un kayıtları müziğin başka bir evreye geçtiğini gösteriyordu.
1960’ların soul, girl group, Brill Building popu, surf, folk rock ve British beat hareketleri 1959’da duyulan fikirlerden beslendi. Rock ’n’ roll ölmedi; ses, prodüksiyon ve grup kültürü olarak yeni kuşaklara dağıldı. Bu nedenle 1959, kapının kapandığı değil, büyük bir müzik atlasının yeni bölümlerinin açıldığı yıldır.
1959 yılını anlamak için 10 kayıt
Bu seçki kesin bir “en iyi şarkılar” sıralaması değildir. Yılın pop, R&B, blues, country, gospel ve rock ’n’ roll dönüşümünü birlikte duyabilmek için hazırlanmıştır.
What’d I Say
Gospel, R&B ve elektrikli piyano ile soul’un yeni ölçeğini kurdu.
There Goes My Baby
Yaylılar ve yoğun prodüksiyonla vokal grup sound’unu değiştirdi.
Shout
Katılımcı çağrı-cevap yapısını kalıcı dans ritüeline dönüştürdü.
Only Sixteen
Gospel kökenli zarif vokali genç pop anlatısına taşıdı.
A Teenager in Love
Doo-wop armonisi ve ergen kaygısının klasik birleşimi.
Mack the Knife
Rock kuşağından gelen bir yıldızın swing-pop alanındaki büyük başarısı.
Stagger Lee
Eski folk-blues hikâyesini güçlü New Orleans R&B hitine dönüştürdü.
Kansas City
Leiber–Stoller şarkısını sade ve dayanıklı R&B standardına çevirdi.
Poison Ivy
Mizah, gençlik ve profesyonel pop prodüksiyonunu birleştirdi.
Red River Rock
Folk melodisini org merkezli enstrümantal rock’a taşıdı.
- Library of Congress — Rock and Roll
- Library of Congress — African American Song and R&B
- Library of Congress — Country Music
- Official Charts — The Fifties
- Rock & Roll Hall of Fame — 1986 Induction Class
- Rock & Roll Hall of Fame — Buddy Holly
- Rock & Roll Hall of Fame — Ray Charles
- Rock & Roll Hall of Fame — Sam Cooke
Metin, yabancı kurumsal kaynaklar ve sanatçı arşivleri karşılaştırılarak Oldies Radyo için Türkçe ve özgün biçimde hazırlanmıştır.
1959 müzik kültürü seçkisi
Üç örnek de Oldies Radyo Etsy mağazasındaki gerçek ve güncel ilanlardan alınmıştır. ABD siparişleri Etsy üzerinden verilir.
Take Me Back to 1955 T-Shirt
1950’ler gençlik ve rock ’n’ roll kültüründen ilham alan tasarım.
Etsy’de İncele
1957 Rock ’n’ Roll T-Shirt
1957’nin hızlı rock ’n’ roll enerjisini taşıyan Oldies Radyo tasarımı.
Etsy’de İncele