1960’larda Yunanistan Pop ve Rock Dünyası
10 ünlü şarkıcı • Laïko’dan Neo Kyma’ya, beat’ten psychedelic rock’a
Bir ülkenin 1960’larını anlamak için yalnızca hit şarkılara bakmak yetmez. Yunanistan’da on yıl boyunca işçi mahallelerinin laïko’su, Plaka’nın şiirsel Neo Kyma’sı ve elektrik gitarlarla büyüyen gençlik beat’i aynı şehirlerde, aynı radyolarda ve aynı plak dükkânlarında yan yana yaşadı.
1950’lerden Gelen Kültür
Rebetiko, laïko, bouzouki ve savaş sonrası şehir hayatının sesi
1960’lar başladığında Yunan popüler müziği boş bir sayfa değildi. Rebetiko’nun şehirli, sert ve gündelik hayatı anlatan mirası; Vassilis Tsitsanis ve Manolis Chiotis gibi isimlerle daha geniş bir dinleyiciye ulaşmış, bouzouki artık ülkenin modern popüler müziğinin temel seslerinden biri olmuştu. 1950’lerin sonunda laïko giderek ana akıma dönüşürken Stelios Kazantzidis gibi yorumcular aşkın yanında yoksulluk, işçilik, gurbet ve göçün duygusal dilini taşıyordu.
Aynı yıllarda Manos Hadjidakis ve Mikis Theodorakis, halk köklerini şiir, tiyatro ve daha “sanatsal” bir şarkı anlayışıyla birleştiren éntechno çizgisini güçlendiriyordu. Böylece Yunanistan 60’lara hem çok güçlü bir yerli müzik hafızasıyla hem de Avrupa’ya açılmaya hazır yeni bir şehir kültürüyle girdi.
1960’lar Başlıyor
Laïko’dan Neo Kyma’ya, sinemadan elektrik gitarlara
1960’ların Yunanistan’ından 10 Büyük Ses
Her biri aynı on yılın başka bir yüzünü anlatıyor.

Nana Mouskouri
Athens → Europe • Uluslararası pop
Nana Mouskouri’nin 1960’ları, yerel başarıdan uluslararası kariyere geçişin neredeyse ders kitabı gibidir. 1961’de kariyeri Almanya’da hız kazandı; “The White Rose of Athens” olarak bilinen şarkı Avrupa’da onunla özdeşleşti. 1963’te Lüksemburg adına Eurovision’da “À force de prier”i seslendirdi. Almanca ve Fransızca repertuvarlara geçmesi onu yalnız Yunan müziğinin değil Avrupa popunun da tanınan yüzlerinden biri yaptı.

Stelios Kazantzidis
Laïko • 1960s • Halkın sesi
Kazantzidis 1950’lerde yıldızlaşmıştı; fakat 1960’larda sesi savaş sonrası Yunan toplumunun en güçlü duygusal kayıtlarından birine dönüştü. Şarkılarında sıradan insanların acılarını, işçiliği ve özellikle xenitia — gurbet ve ülkeden uzak kalma — temasını taşıdı. 1960’ların ilk yarısındaki Marinella ortaklığı, Yunan laïko’sunun en karakteristik birlikteliklerinden biriydi.

Marinella
Laïko → Modern sahne yıldızı
Marinella’nın 1960’lardaki hikâyesi dönüşüm üzerine kuruludur. On yılın ilk yarısında Stelios Kazantzidis ile dönemin büyük bestecilerinin eserlerini seslendirdi; ortaklığın sona ermesinden sonra kendi sahne kişiliğini ve solo repertuvarını oluşturmaya başladı. 60’lar onun için yalnız repertuvar değişimi değil, daha modern ve görsel bir Yunan pop yıldızı modelinin doğuşuydu.

Grigoris Bithikotsis
Éntechno • Theodorakis • Şiir ve halk
Bithikotsis’in derin ve doğrudan vokali 1960’larda Mikis Theodorakis’in müziğiyle birleştiğinde éntechno geleneğinin en güçlü seslerinden biri ortaya çıktı. Dönemin sembolik olaylarından biri, Odysseas Elytis’in şiiri üzerine Theodorakis’in bestelediği “Axion Esti”nin 19 Ekim 1964’te halka açık ilk sunumu oldu. Bithikotsis, halktan gelen ses ile büyük ölçekli sanat eserinin buluşabileceğini gösterdi.

Tzeni Vanou
Pop-caz • Festival • Sinema
Tzeni Vanou’yu 60’ların diğer büyük kadın vokallerinden ayıran şey, sesindeki hafif puslu ve caz renkli tınıydı. 1964’te Mimis Plessas’ın bestelediği “Tora” ile Selanik Hafif Müzik Festivali’nde birincilik kazanması kariyerinin dönüm noktalarından biri oldu. Plessas, Theodorakis ve Giorgos Katsaros gibi bestecilerle çalışması onu dönemin sinema, festival ve şehirli pop kültürünün merkezine yerleştirdi.

Giannis Poulopoulos
Plaka • Sinema • O Dromos
Poulopoulos’un yükselişi 1963’te Mikis Theodorakis’in onu tiyatro repertuvarında üç şarkı söylemek üzere seçmesiyle hızlandı. On yılın ortasında Plaka’daki boîte’larda sahneye çıktı; aynı zamanda Yunan sinemasının en görünür erkek seslerinden biri haline geldi. 1966–1969 arasında çok sayıda filmde şarkıları duyuldu. 1969 tarihli “O Dromos” ise 60’lar kariyerinin doruk noktalarından biri oldu.

Arleta
Neo Kyma • Plaka • Şarkıcı-yazar
Arleta, 1960’ların Yunan müziğinde “daha az söyleyerek daha çok anlatma” fikrinin en güzel örneklerinden biridir. Güzel Sanatlar öğrencisiyken müziğe yöneldi ve 1966’da yayımlanan ilk albümü “Arleta” ile Neo Kyma’nın karakteristik seslerinden biri oldu. “Mia Fora Thimamai”, “Tis Adeies Nyhtes” ve “To Petrino Hamogelo” gibi şarkılar büyük orkestra gösterişinden çok söz, melodi ve yorumun yakınlığına dayanıyordu. 1968’de kendi şarkılarını da yazmaya başladı.

Keti Homata
Neo Kyma • Mid-1960s • Youthful Sound
Keti Homata’nın çıkışı Neo Kyma’nın doğuşuyla neredeyse aynı zamana rastlar. 1964’te radyo üzerinden keşfedilmesinin ardından Paris’ten dönen besteci Giannis Spanos tarafından yeni repertuvar için seçildi. “Mia Agapi gia to Kalokairi” ve “Ena Spiti sto Gialo” gibi kayıtlar, ağır dramatik laïko yerine daha genç, hafif ve şiirsel bir şehir atmosferi getiriyordu.

Paschalis Arvanitidis
Olympians • Beat • Yunanca rock
1965’te Selanik’te kurulan Olympians grubunda vokal ve bas gitar üstlenen Paschalis, Yunan gençlik müziğinin elektriklenmesinde kilit isimlerden biridir. Grubun ilk kaydı 1965 sonunda “O Tropos / Symposium” 45’liği oldu. 1966’daki büyük gençlik konserlerinde Olympians, Beatles ve Yardbirds etkili beat sound’unu Yunanca sözlerle sunarak önemli bir fark yarattı.

Demis Roussos
Aphrodite’s Child • Psychedelic pop • Avrupa
Demis Roussos’un solo yıldızlığı 1970’lerde gelecekti; fakat hikâyenin asıl başlangıcı 60’ların sonudur. Vangelis ve Loukas Sideras ile kurduğu Aphrodite’s Child, Paris’te Mercury ile anlaşarak 1968’de “Rain and Tears”ı yayımladı. Şarkı grubun uluslararası çıkışı oldu. 1969’daki End of the World ve It’s Five O’Clock dönemi, psychedelic pop ile Akdeniz melodik duyarlılığının özgün birleşimini yarattı.

⚡ Yunan Rock Patlaması
1960’ların Yunan rock tarihi yalnız Aphrodite’s Child’dan ibaret değildir. The Forminx, The Charms, The Idols, The Juniors ve daha sonra Olympians gibi gruplar dans salonlarında, kulüplerde ve gençlik konserlerinde yeni bir dinleyici yarattı. The Forminx’in kadrosunda daha sonra dünya çapında elektronik müziğin önemli isimlerinden olacak Vangelis Papathanassiou bulunuyordu.
1968’e gelindiğinde bu yerel sahnenin en yetenekli müzisyenlerinden bazıları Paris’te birleşerek Aphrodite’s Child’ı oluşturdu. “Rain and Tears”, Yunanistan’dan çıkan bir rock grubunun Avrupa çapında geniş kitlelere ulaşabileceğini gösterdi. Böylece 60’ların başındaki dans gruplarıyla başlayan hikâye, on yılın sonunda uluslararası psychedelic pop’a bağlandı.
1960 → 1969
On yılın ritmini birkaç dönüm noktasıyla izleyelim.
🎧 Yunanistan’ın 60’larını nasıl dinlemeli?
Tek bir tür üzerinden değil, dört ayrı kapıdan: Kazantzidis ve Marinella ile laïko; Bithikotsis ve Poulopoulos ile éntechno/popüler şarkı; Arleta ve Keti Homata ile Neo Kyma; Olympians ve Aphrodite’s Child ile beat ve psychedelic rock. Böyle dinlendiğinde aynı on yıl içinde ülkenin ne kadar hızlı değiştiği çok daha belirgin hale gelir.
Dosyanın dışında bırakamayacağımız isimler
Bu ilk “10 ses” seçkisinin dışında Vicky Moscholiou, Giorgos Zampetas, Dionysis Savvopoulos, Popi Asteriadi, Mihalis Violaris, Manolis Chiotis ve Vassilis Tsitsanis de serinin genişletilmiş Yunanistan arşivinde mutlaka yer almalı. Oldies Radyo ülke dosyaları zamanla büyüyen yaşayan arşivler olacak.

Kaynaklar ve okuma notları
- ERT Archive — Stelios Kazantzidis
- ERT Archive — Marinella
- ERT Archive — Axion Esti, 1964
- ERT Archive — Tzeni Vanou
- ERT Archive — Giannis Poulopoulos
- ERT Archive — Arleta
- Greece 2021 — Olympians
- LiFO — Neo Kyma
- AllMusic — Aphrodite’s Child
- Wikimedia Commons — Nana Mouskouri, 1966; Ron Kroon / Anefo, CC BY-SA 3.0 NL
- Wikimedia Commons — Stelios Kazantzidis gençlik portresi, kamu malı
Görsel notu: Nana Mouskouri ve Stelios Kazantzidis kartlarında gerçek arşiv fotoğrafları kullanılmıştır. Diğer bazı portreler, uygun lisanslı ve yeterli kalitede dönem fotoğrafı bulunamadığı için Oldies Radyo için hazırlanmış fotogerçekçi 1960’lar dönem canlandırmalarıdır; gerçek arşiv fotoğrafı olarak sunulmaz.
Oldies Radyo Araştırma Dosyaları • Ülkelerde 60’ların Sesleri