Rockabilly

Rockabilly tam olarak nedir?

“Rockabilly” sözcüğü, rock ’n’ roll ile dönemin country müziği için kullanılan “hillbilly” kelimesinin birleşiminden gelir. Ancak terim ilk sanatçılar tarafından her zaman bilinçli bir tür etiketi olarak kullanılmıyordu. Elvis Presley’nin Sun kayıtları, Carl Perkins’in “Blue Suede Shoes”u veya Gene Vincent and His Blue Caps’in ilk plakları yayımlandığında müzik basını bunları country, rhythm and blues, rock ’n’ roll ya da “country and western” gibi farklı başlıklarla tanımlayabiliyordu. Rockabilly adı zamanla, özellikle bu kayıtların ortak ses özelliklerini ve Güney kökenini açıklamak için yerleşti.

Bu nedenle rockabilly’yi rock ’n’ roll’un “ardından gelen” bir alt tür gibi konumlandırmak tarihsel olarak yanlıştır. Rockabilly, erken rock ’n’ roll’un country tarafının en görünür biçimlerinden biridir. Aynı dönemde Chuck Berry’nin Chicago’da geliştirdiği R&B-country bileşimi, Fats Domino’nun New Orleans piyano geleneği veya Little Richard’ın gospel ve R&B patlaması da rock ’n’ roll’un başka merkezlerini oluşturuyordu.

1940’ların hazırladığı zemin

Rockabilly’nin kökleri 1954’ten çok önceye uzanır. 1930’lar ve 1940’larda western swing toplulukları country kemanı ve çelik gitarını jazz armonileri, blues repertuvarı ve büyük dans orkestralarının ritmiyle birleştiriyordu. Bob Wills and His Texas Playboys gibi gruplar elektrik gitar, davul, piyano ve nefeslileri country sahnesinde kullanarak türler arasındaki sınırları zaten gevşetmişti.

Country boogie kayıtları, boogie-woogie piyanosunun tekrarlanan bas yürüyüşünü gitar ve kontrbasa taşıdı. Delmore Brothers’ın “Hillbilly Boogie”si, Arthur Smith, Tennessee Ernie Ford ve başka sanatçıların kayıtları kırsal dans müziğinde ritmin giderek sertleştiğini gösterdi. Honky-tonk ise barlar, yolculuklar, yalnızlık ve işçi sınıfı yaşamını elektrikli gitar ve güçlü ritimle anlatıyordu. Hank Williams’ın şarkı yazarlığı, Lefty Frizzell’ın vokal cümlelemesi ve Maddox Brothers and Rose’un vahşi sahne enerjisi, sonraki rockabilly kuşağı için önemliydi.

Aynı yıllarda siyah rhythm and blues dünyasında jump blues grupları büyük orkestraları daha küçük ve ekonomik topluluklara dönüştürüyordu. Louis Jordan’ın mizahi hikâyeleri, Wynonie Harris ve Big Joe Turner’ın blues shouter vokalleri, T-Bone Walker’ın elektrik gitarı, gospel gruplarının çağrı-cevap enerjisi ve New Orleans R&B’sinin piyano ritimleri beyaz Güneyli gençlerin radyodan duyduğu başka bir dünyanın parçalarıydı.

Radyolar, plak dükkânları ve kültürel temas

Amerika’nın Güneyinde müzik piyasası ırksal olarak ayrılmıştı; fakat radyo dalgaları ve plaklar bu ayrımı bütünüyle koruyamıyordu. Memphis’te WDIA gibi siyah dinleyiciye yönelik istasyonlar, Nashville’de WLAC’ın gece yayınları ve güçlü sınır radyoları genç beyaz müzisyenlere blues, gospel ve R&B kayıtlarını ulaştırdı. Aynı müzisyenler Grand Ole Opry, Louisiana Hayride ve yerel country programlarını da dinliyordu.

Plak dükkânlarında “race records” ile country rafları ayrı tutulsa bile meraklı dinleyici iki tarafta da dolaşıyordu. Canlı sahnelerde, panayırlarda ve işçi mahallelerinde müzikal temas daha da doğrudandı. Rockabilly işte bu karşılaşmanın tek bir stüdyoda icat edilmiş ürünü değil; yıllar boyunca gelişen ortak dinleme kültürünün hızlı ve genç bir sonucu oldu.

Memphis ve Sun Records neden bu kadar önemli?

Sam Phillips’ın Memphis Recording Service stüdyosu, blues sanatçılarını kaydetme deneyimi sayesinde siyah Güney müziğinin ritmik ve vokal gücünü yakından biliyordu. Howlin’ Wolf, B.B. King, Rosco Gordon, Rufus Thomas ve Junior Parker gibi isimlerin erken kayıtları bu çevreden geçti. Phillips daha sonra Sun Records’u kurduğunda, farklı gelenekleri doğal biçimde bir araya getirebilecek beyaz bir sanatçı aradığını açıkça dile getirdi.

5 Temmuz 1954’te Elvis Presley, Scotty Moore ve Bill Black’in provasında Arthur Crudup’ın “That’s All Right” şarkısının rahat, hızlandırılmış yorumu ortaya çıktı. B yüzü için Bill Monroe’nun bluegrass klasiği “Blue Moon of Kentucky” benzer biçimde ritmikleştirildi. Bir blues şarkısı ile bir country standardının aynı 45’likte yeni bir sesle buluşması rockabilly’nin tarihsel mantığını kusursuz biçimde gösterir.

Sun kısa sürede Carl Perkins, Johnny Cash, Jerry Lee Lewis, Warren Smith, Billy Lee Riley, Sonny Burgess ve başka bölgesel sanatçıları kaydetti. Bu isimlerin hepsi aynı sesi üretmedi. Cash’in yalın “boom-chicka-boom” ritmi, Perkins’in country-blues gitarı, Lewis’in gospel ve boogie piyanosu, Riley’nin daha saldırgan grup sound’u rockabilly’nin tek formüle indirgenemeyeceğini gösterir.

Sun dışındaki merkezler: Texas, Nashville, California ve Virginia

Rockabilly yalnızca Memphis’ten çıkmadı. Texas’ta Buddy Holly ve The Crickets, Sid King, Mac Curtis, Sonny Fisher ve Johnny Carroll gibi sanatçılar country, western swing ve R&B etkilerini farklı biçimlerde birleştirdi. Norman Petty’nin Clovis stüdyosu, Holly’nin daha melodik ve deneysel kayıtları için önemli bir merkez oldu.

Nashville’de Decca ve Capitol gibi büyük şirketler rock ’n’ roll pazarına yönelirken Brenda Lee, Johnny Burnette Trio, Don Woody ve başka isimler sert kayıtlar yaptı. Johnny Burnette Trio’nun “Train Kept A-Rollin’” yorumu distortion’a yaklaşan gitar tonu ve saldırgan vokaliyle dönemin en güçlü performanslarından biridir.

California’da Eddie Cochran hem gitarist hem stüdyo müzisyeni hem de kayıt teknolojisine meraklı bir yapımcı kimliği geliştirdi. Wanda Jackson, country kariyerini sürdürürken Capitol için “Mean Mean Man” ve “Fujiyama Mama” gibi sert rockabilly kayıtları yaptı. Virginia’dan Gene Vincent and His Blue Caps, Cliff Gallup’ın olağanüstü gitarı ve “Be-Bop-A-Lula” ile daha karanlık, yankılı bir sound kurdu.

Rockabilly’nin sesi nasıl kurulur?

Şarkıların dünyası: otomobiller, dans, kıyafet ve kaçış

Rockabilly sözleri çoğu zaman genç dinleyicinin günlük yaşamına yakındır. Otomobiller özgürlük, hız ve cinsel çekim simgesidir. Dans salonu yetişkin denetiminden kısa süreli kaçış alanıdır. Ayakkabı, saç, elbise ve plak gibi tüketim nesneleri yeni gençlik kimliğinin işaretlerine dönüşür.

Bununla birlikte repertuvar yalnızca eğlenceli değildir. Kıskançlık, şiddet, alkol, yalnızlık ve yol hayatı honky-tonk geleneğinden taşınır. “Dixie Fried” gibi şarkılar eğlencenin tehlikeli yüzünü gösterirken Johnny Cash’in kayıtları suç, vicdan ve hapishane temalarını erken rockabilly düzeniyle birleştirir.

Kadın rockabilly sanatçıları ve görünmez bırakılan tarih

Rockabilly tarihi uzun süre erkek yıldızlar üzerinden anlatıldı; oysa Wanda Jackson, Janis Martin, Lorrie Collins, Sparkle Moore, Barbara Pittman, Charline Arthur ve Rose Maddox gibi sanatçılar dönemin sahne ve kayıt dünyasında aktifti. Kadın sanatçılar plak şirketlerinin “country şarkıcısı” veya “zarif pop yıldızı” beklentileriyle karşılaşıyor, erkek meslektaşlarına sunulan sert repertuvar ve tanıtım fırsatlarına daha sınırlı erişiyordu.

Wanda Jackson’ın hırıltılı vokali ve püsküllü sahne kıyafetleri, Janis Martin’in RCA tarafından “Female Elvis” diye pazarlanması ve Lorrie Collins’in televizyon görünürlüğü kadınların rock ’n’ roll enerjisini erkeklerden ödünç almadığını gösterir. Bu kayıtlar sonraki country-rock, punk ve rockabilly revival kuşakları için temel kaynak oldu.

İlk dalga neden kısa sürdü?

1958–1960 arasında rockabilly’nin ilk büyük dalgası zayıfladı. Elvis askere gitti; Buddy Holly ve Ritchie Valens öldü; Jerry Lee Lewis’in kariyeri skandal nedeniyle çöktü; Carl Perkins’in ivmesi kazayla kesilmişti. Büyük plak şirketleri daha güvenli, orkestralı teen idol popuna yöneldi. Nashville Sound country müziğini daha yumuşak pop düzenlemelerine taşıdı.

Bu gerileme türün bütünüyle kaybolduğu anlamına gelmez. Johnny Cash, Wanda Jackson ve başka sanatçılar country alanında devam etti. İngiltere’de genç müzisyenler Amerikan rockabilly plaklarını dikkatle dinledi. The Beatles, Cliff Richard and The Shadows ve pek çok Merseybeat grubu Buddy Holly, Carl Perkins ve Eddie Cochran repertuvarından beslendi.

1970’ler ve 1980’lerde yeniden doğuş

1970’lerde Avrupa’da Teddy Boy kültürü ve Amerikan kök müziğine ilgi rockabilly’yi yeniden görünür kıldı. Robert Gordon, Dave Edmunds ve Matchbox gibi isimler türü canlandırdı. 1980’lerde Stray Cats, Brian Setzer’ın gitarı ve güçlü görsel imajıyla rockabilly’yi MTV çağındaki genç dinleyiciye taşıdı.

Aynı dönemde psychobilly, rockabilly ritmini punk hızı, korku estetiği ve daha sert sound’la birleştirdi. The Cramps, Meteors ve sonraki gruplar 1950’lerin müziğini müze nesnesi gibi değil, dönüştürülebilen canlı bir dil olarak kullandı.